تاثير طراحي در فروش

تاثير طراحي در فروش

در طراحي گرافيك بسته‌بندي علاوه بر نظر و سليقه توليد كنندگان كالا، نكات مورد توجه مخاطبين بسته‌بندي، يكي از مهم‌ترين و تاثيرگذارترين عوامل جهت توسعه و گسترش بازار فروش كالاهاي توليدي مي باشد. از اين رو نيازمند روشي كاربردي و علمي براي دريافت نقطه نظرات، واكنش‌ها و توصيه‌هاي مصرف كنندگان مي باشيم كه بتوان پس از آن بازار مصرف و تقاضاي كالاي توليد شده را مورد تجزيه وتحليل قرار داد.

از نتايج تجزيه و تحليل بازار مصرف و تغيير رفتار و سليقه مخاطبين، سبك‌هاي منطقه‌اي و بومي و يا جهاني در طراحي بك بسته به وجود مي آيد. گاهي براي توليد يك بسته نياز است كه از نمادهاي بومي و منطقه‌اي استفاده كرد و گاهي بنا به نياز جامعه و دانش و تجزيه و تحليل بازار نياز است كه طراحي در سطح جهاني و براي همه فرهنگ‌ها داشته باشيم. گاهي اوقات پيش مي آيد كه براي داشتن بازاري جهاني، از نمادهاي بومي و بسته‌بندي‌هاي خاص آن منطقه استفاده گردد. از نمونه‌هاي بارز اين گفته مي توان به بسته‌بندي‌هاي محصولاتي چون چاي، ادويه،‌فلفل و ... اشاره نمود. مطمئنا همه اقشار جامعه بر اين امر واقف‌اند كه فلفل و ادويه ناب متعلق به هند وپاكستان است و هر چه در بسته‌بندي اين محصولات از نمادها و المان‌هاي هندي و پاكستاني بيشتر استفاده گردد، خريداران كالا، اطمينان بيشتري براي اصل بودن و عدم فرعي بودن محصول پيدا مي كنند. در محصول چاي هم همين‌طور است. بر روي اكثر بسته‌هاي چاي جمله «تهيه شده از بهترين مزارع چاي سريلانكا» ذكر گرديده است. زيرا چاي مرغوب را همه متعلق به سريلانكا مي دانند. هر چند اين محصول اغلب در كشورهاي ديگر بسته‌بندي مي شود ولي اين جمله به همراه نقش‌هاي شرقي در بسته‌هاي چاي به چشم مي خورد.

حالا فرض كنيم به فروشگاهي براي خريد رفته‌ايم و قصد خريد ادويه و كي بورد را داريم.به طور قطع اگر از بين كي بوردهاي موجود، كي‌بوردي كه متعلق به هند و بسته‌بندي با نمادها‌ي هند و باشد و كي بوردي كه متعلق به چين و تايوان و با نمادهاي جهاني باشد، كي بوردي را انتخاب مي نمائيم كه طراحي گرافيك آن جهاني و متعلق به كليه مناطق جهان باشد تا كي‌بورد هندي كه اطلا در بازار حرفي براي گفتن ندارد. در مورد مثال ادويه و فلفل هم به همين صورت مي باشد و ما به طور يقين بين ادويه‌هاي هندي، چيني وتايواني‌، ادويه وفلفي را انتخاب مي نمائيم كه متعلق به مهد فلفل و ادويه باشد.
اين مسائل و دانش بازار، پيش فرضي است جهت شروع طراحي گرافيك بسته‌بندي كه از طريق تيم‌هاي عملياتي و پژوهشي كه بازار را مورد تجزيه وتحليل عملي و كاربردي قرار مي دهند به دست مي آيد. مسائل و مثال‌هايي كه در فوق ذكر گرديد جزو بارزترين مسائل تجزيه وتحليل بازار بود ولي مسائل و نكات بسيار ريزي نيز وجود دارد كه نياز به ممارست و وقت و هزينه دارد. اين گفته بر به وجود آمدن تيم طراحي و نه طراح، صحه مي گذارد. حالا چه برسد به نظر شخصي و سيلقه سفارش دهنده و توليد كنندگان كالا.

با وجود اين هنوز طراحي بسته‌بندي، به خصوص دركشور ما، تا حد زيادي بر اساس نظرات شخصي طراح و يا سفارش دهنده انجام مي پذيرد.

همان‌طور كه گفته شده، طراحي و بسته‌بندي موفق،‌بسته‌يا است كه يك تيم متشكل از عوامل موفق در زمينه برندينگ و ماركتينگ، گروه‌هاي تجزيه و تحليل بازار هدف و طراحان گرافيك و صنعتي بر روي آن كار كنند.

در يك پروژه موفق طراحي بسته‌بندي، تيم توليد كننده بسته‌بندي قبل از هر چيز بايد كارهاي رقيبان يا توليدكنندگان مشابه و رفتارهاي جامعه مخاطبين خود را در بازار خريد با دقت زير نظر بگيرند و به تحليل علمي آنها بپردازند. در دنياي كسب و تجارت امروز يكي از عوامل مهم و تاثير گذار در موفقيت و كسب بازارهاي گسترده براي فروش، اطلاع دقيق از راهكارها و كشف روش‌هاي رقيبان و فروشندگان كالاهاي مشابه در جلب مشتري است. درك صحيح از فعاليت‌هاي ديگر رقبا به تيم طراحي بسته‌بندي كمك مي كند تا در جو و فضاي روز قرار گرفته و ضمن رعايت نكات و اصول هنري، اقدام به خلق آثار جديد و قابل توجه و پيشرو در بازار نمايد.

يكي از بهترين روش‌هاي تجزيه وتحليل بازار آمارگيري دقيق از مشتريان بالفعل و بالقوه از كالاي مورد نظر و يا كالاي مشابه كالاي توليدي مي باشد. ولي اين آمار و اطلاعات را تا حدودي مي توان از طريق مشاهده بازار و نيز اخباري كه توسط واحدهاي روابط عمومي و بازاريابي كالاهاي رقيب ارائه مي گردد،‌ حاصل كرد. در نظر گرفتن كارهاي انجام شده توسط ديگر شركت‌ها، تا حد زيادي از هزينه‌هاي گزاف توليد بسته موفق خواهد كاست. و نتيجه‌گيري و تحليل اطلاعات و آمارهاي گرفته شده تا حدود زيادي مي تواند راهگشاي شروع پروژه طراحي بسته‌‌بندي گردد.

آموختن از طراحي‌هاي موفق و ناموفق ديگران، روش‌هاي جلب نظر مخاطبين و امثال آن، براي شروع طراحي و رسيدن به اين نكته كه از كجاي كار بايد شروع كرد، تا حدي ضروري و واجب به نظر مي رسد. درك روش‌هاي طراحي رقيبان و ارائه بسته‌بندي همراه با ا بتكار و نوآوري، به ايجاد بسته‌بندي موفق و زيبا منجر خواهد گرديد. از اين بابت قلمرو رقباي تجاري و شناخت روابط آنها با بازار،‌ خريداران، پخش كنندگان و فروشندگان عمده و خرده فروش را بايد با دقت فراوان برسي نمود. انتخاب شكل،‌ فرم،‌ حجم‌، رنگ، ساختار و تعداد و مقدار محصولي كه در بسته جاي مي گيرد از طريق جستجوي بازار، نحوه عملكرد رقبا و رفتارهاي خريداران درگذشته و حال ميسر خواهد بود.

مسئله مهم ديگري كه بايد براي طراحي بسته‌بندي موفق در نظر داشت، حجم محتوي و يا تعداد محصولي است كه در يك بسته قرار است جاي گيرد، مي باشد. مهم است بدانيم كه آيا مصرف كنندگان تمايل به خريد به صورت عمده و يا فله را دارند و يا به صورت تكي،‌ ده‌تايي، دوازده تايي و .... را دارند.

نكته مهم ديگر جهت حجم محتوي بسته‌بندي،‌ دوره مصرف مي باشد‌، و آن اين است كه مصرف كننده معموملي در يك دوره يك ماهه،‌شش ماهه و يا دوازده ماهه به چه تعداد و يا مقدار از اين كالا نياز دارد. (البته زمان انقضاء را نبايد فراموش كرد). يك خانواده متوسط 4 نفره به طور معمول هر چند وقت يك‌بار اقدام به خريد اين محصول مي كنند. و هر بار چه ميزان و يا چه مقدار از اين محصول را خريداري مي نمايند. با دانستن اين عوامل مقدار حجم بسته را خواهيم دانست.

زماني كه تحقيقات اوليه پايان يافت و طراحي بسته‌بندي نيز انجام گرفت، پيش از توليد انبوه،‌ نياز است كه طرح جديد از جهات مختلف مورد آزمون و بررسي قرار گيرد وعكس العمل‌ها واكنش هاي متقابل با آن را مورد بررسي قرار داد. ابتدا مي توان به لطف تكنولوژي چاپ ديجيتال و ابزارهاي جديد كامپيوتري،‌ نمونه‌هايي مشابه نمونه واقعي ساخت و به بررسي آن پرداخت. بدين گوه كه كالاي بسته‌بندي شده را در تيراژ محدود توليد كرده و در بخشي از بازار كه مورد بررسي مي خواهيم قرار دهيم، درمعرض خريد عموم قرار دهيم و ميزان استقبال مصرف كنندگان، فروشندگان عمده و خرده‌فروشان، انبارداران،‌ مسئولين حمل ونقل و كارشناسان توليد بسته‌بندي و چاپ و مانند آنها را مورد تجزيه و تحليل قرار داد.

به طور يقين نظرات و آراي موارد ذكر شده مي تواند راهگشاي كار طراحان صنعتي و گرافيك در اصلاح طرح پيشنهادي خود به سفارش دهنده باشد.

نکات کليدي در بسته بندي

نکات کليدي در بسته بندي

محمد رضا منصوري دانشجوي طراحي صنعتي

شايد از روزي که ارزش بسته بندي محصول 10 % کالا بوده است تا روزي که صاحب نظران اعلام کردند که اين ارزش به 50 % ارزش کالا رسيده است و امروز که حتي گاهي ارزش بسته بندي را 70 % ارزش محصول دانسته اند، زمان زيادي نمي گذرد. اين روند به گونه اي پيش رفته است که امروزه بسته بندي مناسب را بهتر از يک فروشنده مجرب دانسته اند.

بنابراين در طراحي بسته بندي مناسب بايد به دقت به بررسي خصوصيات و ويژگي ها از يک سو و امکانات ساخت از سوي ديگر توجه فراوان داشت. عملکردهاي بسته بندي - نگهداري محصول - حفظ محصول از صدمات احتمالي - اطلاع رساني به استفاده گر درباره محصول موردنظر - پيشبرد فروش محصول - متناسب کردن محصول جهت حمل، نگهداري و استفاده مواد و متريالي که معمولا جهت بسته بندي استفاده مي شوند، کاغذ، مقوا، شيشه، پلاستيک ها و فلز هستند. در مقابل نوع مواد انتخاب شده در طراحي بسته بندي تاثير فراوان خواهد داشت.

مواد ويژگي هاي مثبت ويژگي هاي منفي موارد استفاده شده در بسته بندي کاغذ و مقوا سبک صدمه پذير در مقابل آب Cereals, Washing ترموپلاستيک سبک ضد آب صدمه پذير در مقابل گرما Soft drink, Toiletries فلز محکم ضد آب گران سنگيني Soft drink, Tinned food شيشه ترانسپارنت ضد آب گران سنگين شکنندگي Up-market drink, Coffees يکي از نکات مهم در بسته بندي هاي کاغذي و مقوايي ضخامت آن است که بسته به نوع محصول تعيين مي گردد. کاغذ بايد مقاومت لازم را براي حفظ فرم و همچنين محافظت از کالا دارا باشد. در ضمن مي بايست انعطاف پذير بوده تا در هنگام تاشدن ترک نخورد. به اين منظور مي توان کاغذ ها را با ضخامت 350 ميکرون تا 640 ميکرون مورد استفاده قرار داد. ضخامت کمتر از اين مقدار مقاومت کافي را نخواهد داشت و ضخامت بيشتر نيز قابليت خم شدن را دارا نمي باشد. استفاده از انواع ساختار شيارها بستگي به نوع بسته بندي و هدف طراح تعيين مي شود.

شيار نوع A ظرفيت و قابليت بسيار بالايي در جذب شوک ها و ضربه ها را دارا مي باشد که دليل آن فضاهاي پهن ميان شيارهاست. شيار B بيشترين مقاومت در برابر له شدگي را دارا مي باشد و اين به دليل تعداد بيشتر شيارها در واحد طول مي باشد. شيار C داراي ويژگي هاي دو نوع بالا مي باشد. شيار F در طرح هايي که مي بايست نوع ريز شياري مورد استفاده قرار گيرد، انتخاب مي شود. اين نوع مقوا بدون محدوديت فرمي قابل توليد مي باشد و براي گرفتن ضربه در بسته بندي ها بسيار به کار مي رود. از ديگر ضربه گيرها، استحکام دهنده ها و تقويت کننده ها در بسته بندي مي توان به برخي ديگر از قطعات موج دار همچون صفحات نگه دارنده و نمايش، بالشتک و يا لايي ها و همچنين قطعات پلاستيکي مانند فوم پلي استايرن قالبي اشاره کرد. در طراحي بسته بندي سوالات زير مطرح است :

1. گروه مخاطب محصول کيست؟
2. فرم محصول چگونه است؟
3. ويژگي هاي فيزيکي آن چيست؟
4. چگونه ممکن است محصول صدمه ببيند؟
5. چگونه قرار است از محصول استفاده شود؟
6. در کجا نگهداري خواهد شد؟
   در فروشگاه : به عنوان مثال در قفسه، بر روي استند
   در خانه : به عنوان مثال در کمد، کابينت و مانند آن
7. قيمت محصول چقدر است؟ بسيار مهم است که يک تصوير واضح از تيپ شخصيتي گروه احتمالي استفاده گر داشته باشيم.

ما بايد بدانيم که چه چيزهايي نظر گروه مخاطب را جلب مي کند و چه چيزي براي آن ها داراي اهميت است. مسايل ارگونوميک بايد در نظر گرفته شود. بسته بندي مي بايست قابل حمل و نقل دستي باشد و همچنين به سهولت مورد مصرف قرار گيرد. بسته بندي که به سختي باز شود و يا به راحتي مورد استفاده قرار نگيرد، ممکن است موجب گردد فروش محصول کاهش پيدا کند. بنابراين بسته بندي مناسب به فروش محصول کمک شاياني خواهد کرد و علاوه بر آن مصرف کننده را به خريد محصولي گران ولي داراي بسته بندي جذاب ترغيب مي کند. خريداران معمولا علاقمند به ديدن آنچه مي خرند، هستند. درنتيجه مايل هستند که داخل بسته بندي را ببينند. اين امر به روش هاي زير امکان پذير مي باشد:

1. بسته بندي شفاف (Transparent)
2. داراي پنجره کوچک شفاف باشد.
3. در گرافيک روي بسته بندي از عکس يا تصوير محصول استفاده شود. (در مورد محصولات نازيبا و غير جذاب مي توان از تصوير آن استفاده کرد.)
4. براي محصولاتي که زيبا و جذاب نمي باشند، نمايش دادن تاثير مثبت آن ها بسيار حائز اهميت است. گرافيک محصول فونت نوشتاري به کار رفته براي نام کالا و شرکت يا کارخانه توليد کننده بسيار مهم است و سهولت خوانده شدن آن بايد مورد توجه قرار گيرد. ساير جزييات مي تواند کوچک تر چاپ شود. بهترين روش براي نوشتن اطلاعات بسته بندي، نوشتن مواردي است که دانستن آن ها براي استفاده گر ضروري مي باشد.

 

 

نقش احساسات در طراحي بسته بندي

نقش احساسات در طراحي بسته بندي

برگردان: عاطفه جلالی

مقوله بسته بندي در بازاريابي محصولات مصرفي نقش کليدي را ايفا مي کند. از اين رو مي توان بسته بندي را از نظر تاثيرات احساسي که در مصرف کننده ايجاد مي کند از 3 ديدگاه بررسي کرد:

1- زيبايي شناسي
2- قابليت استفاده
3- واکنش هايي که ايجاد مي کند

همچنين در ادامه به بررسي بسته بندي هاي آن –لاين (on-line) مي پردازيم که نمي توان آنها را با تمام حواس پنج گانه خود تجربه کرد. بسته بندي بايد بتواند علاوه بربرآوردن نيازهاي بازاريابي و تبليغاتي انتظارات زير را نيز تامين کند:

1- گنجاندن ومحافظت کردن از محصول
2- قابليت استفاده (کارکرد مناسب)
3- متمايز جلوه دادن محصول درقفسه فروش
4- برانگيختن احساسات خريداران

همان طور که ذکر شد تاثيرات احساسي بسته بندي از 3 ديدگاه قابل بررسي است ( که مي توان آنها را با نظر دونالد نورمن در مورد پردازش 3 مرحله اي محصول نزديک دانست)

1- زيبايي شناسي ظاهري (روند ناخودآگاه)
2- قابليت استفاده مناسب و ايجاد لذت در استفاده (روند ناخود آگاه)
3- بازتاب هاي اجتماعي، تداعي تجربيات قبلي و تاثيرات شخصي (روند خودآگاه)

زيبايي شناسي

روش باز کردن يک بسته بندي بايد از ظاهر آن قابل درک باشد، از طرف ديگر بسته بندي بايد داراي ظاهري مشخص و بدون ابهام باشد. به طور مثال براي برجسته کردن يک بسته در بين بسته هاي ديگر، مي توان از رنگ هاي روشن استفاده کرد و اگر اين انتخاب رنگ به اندازه کافي تحريک کننده باشد مي تواند سبب ايجاد واکنشي قوي در خريدار شود.

در اين زمينه بايد در انتخاب رنگ ها دقت کافي داشت. به طور مثال استفاده از رنگ صورتي در هر نوع بسته بندي مطلوب نيست. همچنين طراحي شلوغ بسته بندي ها، ارائه اطلاعات بيش از حد بر روي بسته و استفاده زياد از نمادهاي طراحي، از اشتباهاتي است که مي توان در طراحي بسته ها به آن اشاره کرد.

بسته بندي هاي شرکت اپل به علت ظاهر ساده و تميز آن نمونه اي قابل توجه در اين زمينه محسوب مي شوند. قابليت استفاده اگر يک بسته بندي نتواند کارکرد مناسبي را ارائه دهد و به شيوه مناسب خود باز شود، مي توان آن طرح را شکست خورده دانست. مانند بسته هاي وکيوم شده قهوه يا سلفون هاي پيچيده شده به دور جعبه هاي سي دي که همه ما با آنها اشنا هستيم.

شنيدن داستان جالبي در اين زمينه، خالي از لطف نيست. شخصي مسابقه اي را ترتيب داده بود که در آن شرکت کنندگان مي بايست در زماني که به آنها داده شده بود، لايه هاي سلفون کشيده شده بر روي تعداد زيادي از جعبه هاي سي دي را باز مي کردند. . با اين که مي توان نتيجه نهايي را حدس زد، بايد به شما بگويم که نتيجه حاصل بسيار بدتر از آن چيزي است که تصورش را کنيد. اکثر شرکت کنندگان تنها توانستند تعداد بسيار کمي از بسته ها را در زمان مسابقه که درحدود 5 دقيقه بود، باز کنند. نتايج نشان داده است، مشکلاتي که در باز کردن بعضي از بسته ها با آنها مواجهيم هم از نوع رواني است و هم از نوع فيزيکي.

پروفسور Bryce grutter موسس شرکت Metaphase Design Group ريشه اين مشکلات را که بيشتر در بسته هاي مبهم و پيچيده وجود دارند، بر اساس موارد زير تشريح کرده است:

1- نياز به نيروي خارج از توان انسان (براي باز کردن بسته ها) نيروي مورد نياز براي جدا کردن بسته ها از لايه نازک رويي، معمولا بيش از توان ما است. از طرفي سن بالاي کاربر مي تواند اين مشکل را وخيم تر سازد. در سنيني که قواي بدني کاهش يافته است، استفاده از قيچي يا ساير ابزار براي باز کردن بسته بندي ها مي تواند مشکل ديگري محسوب شود.

2- فقدان دستورالعمل هاي تصويري بر روي بسته بندي ها در بعضي از بسته بندي ها با فقدان نشانه هاي بصري که شيوه و محل باز کردن بسته را نشان مي دهد، روبرو هستيم. طراحان بسته بندي خود نازک ترين بخش بسته را مي شناسند و در نتيجه مي دانند که چطور مي توان آن را به شيوه مناسب باز کرد اما مشکل اينجاست که آنها اين اطلاعات را بر روي بسته بندي به نمايش نمي گذارند.

3- بسته بندي هاي پيچيده روش باز کردن يک بسته بايد از ظاهر آن قابل درک باشد. به طوري که خريدار بتواند با نگاه اوليه به آن، طريقه و چگونگي باز کردن بسته را به راحتي متوجه شود.

4- نداشتن دستگيره پوسته بسته ها طوري طراحي شده اند که بتوان با گرفتن از يک طرف و کشيدن به سمت ديگر، آن را پاره کرد و به طور معمول اين بسته ها فاقد دستگيره و محل مناسب براي گرفتن در دست هستند.

5- ظاهر نا مشخص براي 40 در صد از مردم اغلب بسته بندي ها به علت استفاده از رنگ هاي روشن و نداشتن کنتراست رنگي در طراحي جلد، ظاهري ناخوانا و نا مشخص دارند. همچنين توضيحاتي که روي بسته ها در مورد نحوه باز کردن بسته ها ارائه مي شود، اگر ريز و نا خوانا باشد، اين مشکل را مضاعف مي کند.

6- صدمه زدن به خريدار به کاربردن قيچي، چاقو، درب بازکن يا کاتر براي باز کردن بسته ها اگر به خودي خود سبب صدمه رساني به فرد نشود، باعث ايجاد لبه هاي تيز در جعبه ها و پلاستيک هاي بسته بندي مي شود که موجب آسيب رساندن به خريداران است.

7- صدمه زدن به محصول بعد از پاره کردن و باز کردن بسته بندي، در نهايت محصول را از بسته خارج مي کنيم. اما اگر مجبور باشيم اين کار را با اعمال زور و توسط ابزار تيز انجام دهيم، در اين صورت ممکن است به محصول درون بسته آسيب برسانيم.

8- دورريختن دور ريختن برخي از بسته بندي ها با مشکلات و سختي هايي همراه است. اين مشکلات اغلب در ارتباط با ابعاد بزرگ بسته بندي ها (مثل بسته بندي يک جاروبرقي) و مقاومت آنها در مقابل پارگي و ضربه است. از طرفي بسته بندي هاي پلاستيکي که غير قابل بازيافت باشند، بعد از دور ريزي براي تمام ساکنين زمين مشکلي اساسي محسوب مي شوند.

بازتاب و واکنش ها:

1- تاثيرات: به طور کلي طراحي يک بسته بندي بايد بتواند در ذهن خريدار تداعي کننده برند آن محصول باشد. هم چنين يک بسته بندي مي تواند سبب تداعي برندهاي ديگر در ذهن ما شود. هم چنين بعضي از برندها براي برانگيختن احساسات مشابه در خريداران، از بسته هاي برندهاي معروف کپي برداري مي کنند. مي توان به بسته بندي هاي کوکا کولا به عنوان نمونه بارزي از اين برندهاي معروف اشاره کرد.

کوکا کولا نه تنها به عنوان معروف ترين برند براي نوشابه هاي کولا شناخته شده است، بلکه به عنوان يکي از مطرح ترين برندها در بين تمام محصولات به حساب مي آيد. در طراحي اين برند از يک رنگ قرمز خاص در ترکيب با حروف سفيد رنگ استفاده شده است که در تمام تبليغات و بازاريابي هايش بارز و مشخص است. برخي از برندهاي ارزان نوشابه ها براي ايجاد واکنش هاي مشابهي که برند کوکا کولا در خريداران برمي انگيزند، از آن کپي برداري کرده اند. اين تاثير گذاري تا جايي است که پس از گذشت ده ها سال از طراحي آن، اين ترکيب خاص (ترکيب رنگ قرمز و حروف سفيد) به نمادي براي معرفي و شناسايي انواع نوشابه هاي کولا تبديل شده است.

همان طور که رنگ نارنجي براي نوشابه هاي sisi و فانتا رنگي منطقي و موجه به حساب مي آيد(طعم پرتقالي بايد نارنجي باشد) کوکاکولا هم توانست رنگ قرمز را به عنوان نمادي براي شناسايي نوشابه هاي کولا در اذهان جا بياندازد. بر اين اساس برندهاي ارزان قيمت ديگر هم مي توانند با تقليد و اقتباس از عناصر طراحي برند معروف کوکا کولا از تاثير آن براي جذب مشتريان بيشتري براي خود استفاده کنند.

2- تاثيرات: طراحي بسته بندي مي تواند احساسات خريداران را در دو جهت متفاوت هدايت کند: ايجاد حس لوکس بودن محصول و در مقابل آن، ايجاد حس کم ارزش بودن يک محصول.

به عنوان مثال بسته بندي هاي لوکس که ظاهر گران قيمتي دارند، مي توانند تاثير خوبي در خريداران داشته باشند و احساس خريد محصولي برتر و استثنايي را در آنان به وجود آورند. خريداران اغلب تمايل دارند که اين بسته هاي لوکس را به ديگران نشان دهند و يا حتي آنها را به عنوان يادگاري نزد خود نگه دارند. ممکن است در اداره يا محل کار، بسته بندي يکي از محصولات شرکت اپل را روي ميز در کنار وسايل خود قرار دهيم، فقط به اين منظور که به ديگران نشان دهيم که صاحب يکي از محصولات اين شرکت معتبر هستيم. احتمالا نمونه هاي بسياري از اين قبيل ديده ايد. از طرف ديگر بسته بندي هاي نازيبا و ارزان نما مي توانند به عنوان نقطه ضعف محسوب شوند.

اما قضيه تنها اين نيست. محصولات ارزان قيمت که اغلب ظاهر نامرغوب و کم ارزشي دارند، در فروشگاه هاي بزرگ در قفسه اي پائين تر چيده مي شوند که اين کار به تصور منفي ما نسبت به اين محصولات دامن مي زند. گويا اين کالا ها بايد کم ارزش جلوه کنند.

بسته بندي مجازي، بسته بندي واقعي
از موضوعات جالب ديگري که مي توان در اين زمينه به آن اشاره کرد اختلاف هاي موجود بين بسته بندي هاي مجازي و واقعي است.

چه مي شود اگر نتوانيم يک بسته بندي را با تمام حواس خود در ک کنيم؟
Randal frost درسايت www.brandchannel.com مقاله جالبي در اين زمينه منتشر کرده است و در آن از حقيقتي صحبت مي کند که آن را پذيرفته ايم. او عقيده دارد که جستجو در فروشگاه هاي واقعي ( محيط هاي واقعي) و تماس نزديک و چند حسي با محصول، از عوامل تاثير گذار در خريد مشتريان از اين مراکز محسوب مي شود.

از طرف ديگر تصور مي شود که با افزايش خريدهاي اينترنتي، عقلانيت ما از احساسات ما پيشي گيرد. چرا که جستجو در اينترنت امکان بيشتري براي مقايسه محصولات با يکديگر در اختيار ما قرار مي دهد. گرچه در اين نوع خريد امکان تماس نزديک با محصول وجود ندارد. با اين وجود آخرين تحقيقات در اين زمينه حاکي از اين است که خريداران اينترنتي نسبت به خريداران عادي بيشتر تحت تاثير احساسات خود قرار مي گيرند. آنها در خريدهايشان بيشتر اهل ريسک کردن هستند و کمتر به مارک و قيمت کالا توجه مي کنند.

دکتر Colin Huang از دانشگاه شفيلد هالم انگلستان بر اين عقيده است که مي توان در بسته بندي هايي که شبيه نمونه هاي واقعي طراحي شده اند، هم انتظارات عقلاني خريداران را برآورده کرد و هم با تحريک احساسات مشتريان، در خريد آنها تاثير گذاشت. او عقيده دارد که بسته بندي هاي اينترنتي هم مي توانند به پاي بسته بندي هاي واقعي برسند، براي اين کار بايد از طرفي اطلاعات مربوط به محصول و بسته را به طور مستقيم به خريدار منتقل کنيم و از طرف ديگر احساسات مشتري را به شيوه اي غير مستقيم تحت تاثير قرار دهيم.

او دريافته است که واکنش خريداران در اين بازي تعامل گرا(خريد آن لاين) نسبت به خريد از فروشگاه هايي که محصولات مثل آجر روي هم چيده شده اند، بسيار قوي تر است. بر اين اساس تاثير ويژگي هاي ظاهري کالا در افراد بيشتر از زماني است که خريدار محصول را به دست مي گيرد و امتحان مي کند. هوآنگ مي گويد: من به طور شخصي ابتدا در فروشگاه هاي واقعي محصول را از نزديک امتحان مي کنم، سپس پشت ميز کامپيوترم مي نشينم و به مقايسه نمونه هاي اينترنتي آن، توضيحات و قيمت آن مي پردازم. بيشترمردم و نه همه آنها به همين روش عمل مي کنند.

بر اين اساس هماهنگي نزديکي بين خريد اينترنتي و آن لاين به وجود آمده است. همان طور که در فروشگاه هاي اينترنتي امروزه، تجربه کردن محصول و بسته بندي توسط خريداران، قبل از خريد اهميت بسزايي پيدا کرده است، بسته بندي هاي اينترنتي هم در فروش هاي آن لاين نقش مهم تر و اساسي تري را ايفا مي کنند. گر چه محصولاتي که نيازي به امتحان کردن و يا تست بسته بندي آن قبل از خريد حس نمي شود، بسيارند. خريد کتاب با تجربه موفق سايت آمازون از اين گونه است.

منبع مطلب: سايت design&emotion

براي دريافت فايل PDF اين مطلب اينجا را كليك كنيد.

مدرنيته، طراحي و بسته‌بندي

مدرنيته، طراحي و بسته‌بندي

بخش چهارم تهيه و تنظيم: محسـن رجبي عضو رسمي انجمن صنفي طراحان گرافيک ايران

براي ايجاد تعادل قرينه،‌ هر يك از اضلاع مربع مستطيل را به دو قسمت مساوي تقسيم كرده و نقاط تقسيم را به هم وصل مي كنيم و در نتيجه فضاي داخل مربع مستطيل به چهار قسمت كاملا مساوي تقسيم مي شود. اما براي به وجود آوردن تعادل غير قرينه، هر يك از اضلاع مربع مستطيل را به دو قسمت غير مساوي تقريبا به نسبت 1 به 3 و 2 به 3 تقسيم كرده و نقاط تقسيم را به يكديگر وصل مي‌كنيم و در نتيجه فضاي داخل مربع مستطيل به چهار قسمت غير مساوي،‌ كه از لحاظ بصري داراي تحرك، تنوع و زيبايي بيشتري است تقسيم مي شود، طرز تقسيم مربع مستطيل براي ارائه تعادل غير قرينه، بر مبناي قانون تناسبات طلايي است،‌ كه در زير به آن اشاره مي شود.

تعادل شعاعي

در تعادل شعاعي، بخش‌هاي اصلي تقسيم شده، به صورت شعاع‌هايي از مركز فرم پراكنده مي شوند و در اين حالت بيش از 2 بخش وجود دارد ما نيز بخش‌هايي كه در سطح چتر باز شده وجود دارد. و يا تقسيماتي كه در يك چرخ چوبي ارابه ديده مي شود. در تعادل شعاعي معمولا احساسي از يك حركت چرخشي و دوار در جشم انسان به وجود مي آيد.

تقسيمات طلايي

قانون تقسيمات طلايي در قرن سوم قبل از ميلاد، توسط اقليدس فيلسوف و رياضي‌دان برجسته يوناني كشف شد. اين قانون توسط هنرمندان يوناني و سپس هنرمندان دوره رنسانس در قرن پانزدهم و شانزدهم ايتاليا مورد استفاده قرار مي گرفت و بعد از آن نيز در آكادمي‌ها و مراكز آموزشي هنر، به عنوان قانوني رسمي در مورد ايجاد تناسبات زيبا پذيرفته شد. از نخستين روزهاي فلسفه يونان، مردمان كوشيده‌اند كه در هنر يك قانون هندسي پيدا كنند، زيرا اگر هنر كه آن را با زيبايي يكي مي دانند همان هم آهنگي باشد وهم آهنگي هم از رعايت تناسبات حاصل شود، منطقي به نظر مي رسد كه فرض كنيم اين تناسبات ثابت مي باشند.

تناسب هندي معروف به تقسيم طلايي قرن‌ها به عنوان كليدي براي اسرار هنر درنظر گرفته مي شد و كاربرد آن نه تنها درهنر، بلكه درطبيعت نيز چنان عموميت دارد،‌ كه گاهي حرمت مذهبي نسبت به آن معمول داشته‌اند فرمول تقسيم طلايي عبارت است از، تقسيم يك خط محدود به دو قسمت غير مساوي، به طوري كه نسبت بخش كوتاه‌تر آن به بخش بلندتر، مانند نسبت بخش بلندتر به تمامي خط باشد.

بخش‌هايي كه از اين تقسيم حاصل مي شوند، به طور تقريبي به نسبت 5 به 8 ، 8 به 13 ، 13 به 21 و غيره خواهد بود. كه بر مبناي اين تقسيمات بر روي خط AB، مربع مستطيل‌هاي زيبا مبتني بر قانون تقسيمات طلايي حاصل مي شود. اينك چگونگي تقسيم پاره خط AB به نسبت‌هاي 5 به 8 و 8 به 13 به 21 و غيره كه منجر به تقسيم طلايي مي گردد در شكل نشان داده شده است. ابتدا خط AB را به دو قسمت مساوي تقسيم مي كنيم، سپس به اندازه نصف خط AB پرگار را باز مي كنيم و سپس از نقطه B يك منحني ترسيم مي كنيم كه در نتيجه خط BC به وجود مي آيد. از نقطه C به نقطه A وصل مي كنيم تا مثلث ABC ساخته شود، سپس پرگار را به اندازه CB باز مي كنيم و از نقطه C منحني مورد نظر را ترسيم مي كنيم تا از نقطهB بگذرد و روي خط AC، نقطه D به دست آيد. سپس پرگار را به اندازه AD باز مي كنيم و از نقطه A يك منحني كه از نقطه D شروع مي شود، رسم مي كنيم تا نقطه X بدست آيد. نقطه X در روي خط AB همان تقسيم طلايي است كه به نسبت‌هاي 5 به 8 و غيره تقسيم شده‌اند. نسبت XB به AX برابر است با نسبت AX با AB و حال مي توانيم با رسم يك پاره خط به اندازه بخش بزرگ‌تر يعني AX به يك طرف خط AB، مربع مستطيلي بنا كنيم كه بر مبناي قانون تقسيمات طلايي استوار باشد.

اين فرمول جهت آناليز كردن و تجزيه و تحليل يك اثر گرافيك در بسته‌بندي نيز مي تواند كاربرد داشه باشد و طراحي‌هاي انجام شده جهت بسته‌بندي‌ها را بنا به تقسيمات طلايي مورد تجزيه و تحليل قرار داد. همان طور كه اين قانون دربسياري از هنرها همچون معماري و بسياري از هنرهاي تصويري و معرق و.... به كار گرفته شده است. قانون پرسپكتيو،‌ كه درجهت ارائه فرم‌هاي سه بعدي بر سطح دو بعدي قرار دارد،‌ نيز بر پايه فرمول‌ها و قواعد مربوط به تناسبات استوار است. قواعد و اصول رسم پرسپكتيو در اواخر قرن چهاردهم كه مقدمات و زمينه‌هاي تجديد حيات فرهنگي، ادبي و هنري رنسانس در ايتاليا فراهم مي شد، دو هنرمند نقاش به نام‌هاي پائولواوچلو و آندريا ماشا براي اولين بار قواعد و اصول رسم پرسپكتيو را نوشتند و ديگر هنرمندان معروف و مطرح دوره رنسانس در قرن شانزدهم مانند لئوناردو داوينچي، ميكل آنژ، رافائل، تيسين، جوليو رومانو و.... راه آن دو را پيموند و ابداعات و دست يافته‌هاي آنها را تكميل نمودند. و اولين رسم صحيح پرسپكتيو درمعماري، در اواخر قرن پانزدهم توسط دو معمار ايتاليايي به نام‌هاي برامانت و پروزي انجام شد. فرمول تقسيمات طلايي و ديگر تناسبات مربوط به آن، بارها در طول تاريخ هنر و تمدن بشر، در تقسيمات فضاهاي معماري و هنرهاي تصويري، در ابعاد بسيار گسترده، مورد استفاده هنرمندان مختلف قرار گرفته است.

در عصر ما نيز، در كليه رشته‌هاي هنرهاي تجسمي و مخصوصا در طراحي بسته‌بندي كه بيشتر مورد نظر ماست مورد استفاده هنرمندان و طراحان بايد قرار گيرد. در معماري براي ايجاد فضاهاي زيست، طراحي پنجره‌ها و نرده‌ها، در گرافيك و طراحي بسته‌بندي در بخش چيدمان و لي اوت روزنامه و مجله‌ها و كتاب‌ها و طراحي‌هاي مختلف و بروشور و كاتالوگ‌ها، در تزئينات داخلي ساختمان‌ها، در طراحي مبلمان و ميز و صندلي و كليه طرح‌هاي صنعتي و بالاخره در نقاشي، به ويژه منظره سازي، نسبت فضاي بالاي خط افق به نسبت فضاي زمين و نيز تقسيمات عمودي موجود در تابلو، همگي تابع قانون تقسيمات طلايي هستند. ساختمان اهرام سه گانه عصر و تناسبات موجود در معماري كليساهاي به سبك گوتيك نيز با استفاده از همين قانون انجام شده است. علاوه بر دست ساخته‌هاي بشر، در بسياري از پديده‌هاي طبيعت، تقسيمات طلايي وجود دارد، مانند سلول‌هاي ميكروسكوپي ساختمان اشياء، رشد صدف، شاخ حيوانات،‌ دندان فيل و امثال آن‌ها. اما، هنر به درجات دقيق و ظريف از اين قوانين دور مي شود، حد و حدود اين دور شدن مانند تصرف شاعر در وزن شعر، تابع قاعده نيست. بلكه تابع غريزه يا قريحه هنرمند است. گلدان‌هاي يوناني، تابع قواعد هندسي هستند و به همين دليل كمال و تماميت آن‌ها، اين قدر سرد و بي جان است. در يك ظرف سفالين روستايي ساده و غالبا حيات و شادي بيشتري وجود دارد و در حقيقت ژاپني‌ها شكل كاملي را كه از چرخش ميز دوار سفال‌گري به دست مي آيد، عمدا خراب مي كنند زيرا اعتقاد دارند كه زيبايي حقيقي تا اين حد منظم نيستند.

ريتم

ريتم عبارت است از تكرار هر گونه شكل، رنگ،‌ موقعيت و حركت شبيه به هم طبق نظمي خاص و معين. با اين تعريف ريتم اصل و بنياد تمامي جريانات و مراحل تكامل طبيعت است. انسان خود را با ريتم‌هاي گوناگون طبيعت در جريان زندگي هم آهنگ ساخته است. ريتم شب‌ها و روزها، فصل‌ها، ضربان قلب، ريتم تنفس ريتم توليد و مرگ، ريتم رشد و باروري و بالاخره ريتم تحرك و سكون، همه از عناصر بينادي طبيعت و زندگي بشر هستند. اين ريتم‌هاي ممتد و تكراري در حقيقت منشا ادراك زندگي است كه در آثار هنري انعكاس مي يابد. ريتم يكي از عناصر بسيار مهم بصري است،‌ كه درتمام رشته‌هاي هنرهاي تجسمي، مورد استفاده هنرمندان قرار مي گيرد و در طراحي بسته‌بندي نيز يكي از عوامل ايجاد تركيب‌بندي مناسب مي باشد.

يك حركت ريتميك زماني اتفاق مي افتد،‌ كه عناصر شبيه به هم فاصله‌هاي مرتب،‌ تكرار شوند. ريتم ساده از تكرار هر شكل، رنگ، حركت و ديگر نيروهاي بصري شبيه به هم وجود مي آيد. تكرار عناصر بصري شبيه به هم به علت وجود نظم و منطق درنفس تكرار از لحاظ بصري انضباطي ويژه مي آفريند و در ايجاد حس استواري بين تمامي عناصر موجود در يك اثر هنري سهم موثري دارد. از طرف ديگر وجود ريتم‌هاي متضاد و متفاوت انرژي و زندگي بيشتري به يك اثر هنري مي بخشند و علاوه بر القاء نظم و ترتيب،‌ نوعي تنوع و راحتي بصري در مقابل خشكي و سردي و يكنواختي ايجاد مي كنند. دو نوع ريتم مي تواند وجود داشته باشد كه ريتم متضاد مي باشند و بايد توجه داشت هر دو نوع ريتم مشابه و متضاد براي ايجاد حس وحدت در يك اثر هنري، لازم و ضروري است. ريتم از عوامل بنيادي تكامل و رشد طبيعت است و در تمام جنبه‌هاي زندگي بشر، نقشي اساسي دارد. به طور كلي ريتم، چه در طبيعت و چه در هنر، داراي سه جنبه اصلي و بنيادي است، تكرار،‌ تناوب و رشد.

جنبه تكرار را به طور مستمر و مداوم در ضربان قلب و جريان تنفس انسان مي بينيم. جنبه تناوب در تغيير فصل‌هاي سال، گردش شب و روز و حركت جزر و مد آب دريا و امثال آن‌ها مشاهده مي شود. جنبه رشد را در تكامل و رشد درختان و گياهان و يا نحوه تشكيل رودخانه‌هاي بزرگ كه از به هم پيوستن جوي‌هاي بسيار كوچك و باريك شكل مي گيرد و امثال آن‌ها، مي توان ديد.

نكاتي در مورد ريتم

الف/ ريتم ممكن است،‌ از شكل‌ها و فرم‌هايي مشابه كه از نظر اندازه، جهت، فاصله و موقعيت نيز يكسان هستند به وجود آمده باشد، در اين صورت آن را ريتم تكراري مي ناميم.
ب/ شكل‌ها و فرم‌هاي مشابه، كه فاصله آنها را يكديگر يكسان نباشد، ممكن است باعث ايجاد نوعي ريتم گردند.
ج/ شكل‌هاي مشابه و هم خانواده، كه از نظر رنگ، اندازه، جهت و موقعيت با هم تفاوت داشته باشند. ممكن است ريتم ايجاد كنند.
د/ ريتم ممكن است تركيبي از دو نوع ريتم مختلف باشد.
هـ / تكرار شكل‌هاي مشابه كه به اندازه آن‌ها، تدريجا كم يا زياد مي شود و در سطح تصوير باعث ايجاد عمق مي شود داراي ريتم مي باشد.
در نتيجه ريتم، يكي از مهم‌ترين عناصر بصري است كه در كليه رشته‌هاي هنرهاي تجسمي مورد استفاده هنرمندان قرار مي گيرد و طراحي بسته‌بندي نيز از اين قضيه مصون نمي باشد. و طراحان بسته‌بندي با در نظر گرفتن كليه مباني و اصول گرافيك و اصول بصري به طراحي بسته‌بندي مورد نظر خود مي پردازند. طراحان بسته‌بندي حتي قرار گرفتن بسته‌ها در درون قفسه فروشگاه‌ها كه باعث به وجود آمدن ريتم و حركت مي شود را در طراحي‌هاي خود بايد منظور فرمايند.

تناسب

تناسب عبارتست از رابطه نسبي و قياسي بين اجزاي مختلف و تمامي يك عنصر. تناسب گاهي از طريق كشف و شهود وبينش و زماني از راه اعمال نسبت‌هاي رياضي به وجود مي آيد. در آثار هنرهاي بصري، نسبت‌هاي رياضي در ايجاد تناسبات، همان قدر زيبا و داراي ارزش است، كه نسبت‌هاي موجود در ساختمان اندام‌هاي طبيعت.

اگر چه وجود نسبت‌هاي رياضي و نسبت‌هاي طبيعي، امكانات زيادي را براي ايجاد تناسبات زيبا فراهم مي كنند، اما گاهي هنرمند در رسيدن به تناسبات دلخواه، هم آهنگ با احساس فردي، از الهام و بينش شهودي خويش مدد مي گيرد و خود را از قيد فرمول و تناسبات خشك رياضي مي رهاند و در اين مرحله تنها هنرمندان آگاه و با تجربه و آزموده، توانايي رهايي از قيد و بندها ودست‌يابي به عنصر شخصي درهنر خود، دارند. يك تناسب زماني صحيح به نظر مي رسد، كه عناصر مختلف، نه زياد باشند و نه كم.

تناسب صحيح در موقعيت‌هاي مختلف، تغيير مي كند، زيرا اساسا تناسب،‌ عنصري متحرك و فعال است و نه ساكن و ايستا،‌ براي آفريدن كيفيت‌هاي حسي و عاطفي گوناگون در يك اثر هنري، وجود تناسبات مختلف از ضروريات است. در آفرينش يك اثر هنري،‌ بايد به مقدار نسبت‌هاي موجود بين عناصر بصري، توجه ويژه‌اي داشت. مثلا چه مقدار حجم در برابر چه مقدار فضا، چه اندازه نور در كنار چه اندازه تاريكي و چه مقدار بافت زبر و خشن در برابر چه مقدار بافت نرم و لطيف،‌ قرار گرفته است. استفاده از نسبت‌هاي رياضي، در ارائه تناسبات زيبا در يك كمپزسيون،‌ همواره مورد توجه طراحان مختلف در سراسر تاريخ بوده است. كه نسبت تقسيمات طلايي كه در فوق به آن پرداختيم يكي از آن‌هاي مي باشد.

روابط موزون بين نيروهاي مختلف اشكال و عناصر

از تركيب چند عنصر بصري مثل خط، رنگ، شكل، حجم، نور و سايه و غيره يك كمپوزسيون به وجو مي آيد. هر يك از اين عنصرها و يا اجزاي تشكيل دهنده،‌ داراي نيروي هستند كه آنها را نيروي بصري عناصر مي نامند. براي اين كه مطلب روشن‌تر شود از طبيعت مثال مي آوريم: در طبيعت اشياء و اشكال بسيار زيادي وجود دارند كه در كنار هم قرار گرفته‌اند ويك مجموعه را به وجود آورده‌اند. در بستر رودخانه،‌ صخره سنگ‌هاي بزرگ دركنار سنگ‌هاي كوچك‌تر و سنگ‌هاي كوچك در كنار سنگ‌هاي ريزتر و به همين ترتيب تا ريزترين سنگ‌ها كنار هم قرار گرفته‌اند و شكلي كه از اين منظره به وجود مي آيد، به علت وجود نيروي سنگ‌هاي بزرگ‌تر نسبت به سنگ‌هاي ريزتر است كه به يكديگر فشار آورده و همديگر را درخود گرفته‌اند و يا وقتي كه باد شديد مي وزد و طوفان بر پا مي شود، درخت‌ها در اثر نيروي وارده از طرف باد، به جهت مخالف نيرو خم مي شوند و يا نيروي آب در بستر رودخانه، سنگ‌ها را به حركت در مي آورد و به طرف جلو مي برد. مثال‌هايي كه ذكر كرديم مثال‌هايي از طبيعت دور و اطراف ما بود ولي اين مثال‌هايي كه ذكر گرديد و طراحي گرافيك و طراحي بسته‌بندي نيز حكم فرماست.

دريك اثر طراحي بسته‌بندي كه عوامل بسياري از قبيل رنگ،‌ لوگو، طرح و تصوير و... دخيل هستند نيز همين گونه است وكليه عوامل ذكر شده، هر كدام به مقدار در نظر گرفته شد. توسط طراح بر يكديگر اثر گذاشته و باعث خلق يك اثر مي شود. حالا اين كه كدام يك از عناصر نام برده شده اثر بيشتري داشته باشد به طراح بستگي دارد و طراح با طرحي كه خلق مي كند در نظر مي گيرد كه لوگوي طرح يا بسته از همه تاثيرگذارتر باشد و بر كليه عوامل ديگر قدرت بيشتري داشته باشد و يا اين كه طرح و تصوير يك طرح بسته‌بندي اثر بيشتري نسبت به ساير اجزاء داشته باشد. اين بدين معني است كه هر عنصر يا شكلي داراي نيرويي است كه در صفحه مي تواند خودنمايي كند و زماني كه چند عنصر يا شكل در يك كمپوزسيون در كنار هم قرار مي گيرند نيروهاي مختلف آنها با يكديگر برخورد كرده و تركيبي جديد را به وجود مي آورند. حال براي اين كه اين تركيب،‌ از يك تعادل وتوازن خوب و جالب برخوردار باشد، بايد اين عناصر و اشكال را طوري دركنار هم قرار داد كه از نظر بصري داراي نيروهاي مساوي و يا متعادل باشند.

رابطه شكل و زمينه يا فضاهاي پر و خالي(نگاتيو-پزيتيو)

مرز و محدوده هر تصوير را كادر مي ناميم و فضاي خالي هر كادر را زمينه يا فضاي منفي و شكل‌ها و عناصري كه در داخل فضاي كادر قرار گرفته‌اند، شكل يا فضاي مثبت مي ناميم. يكي از مهم‌ترين عوامل ايجاد تركيب‌بندي يا كمپزيسيون خوب، روابط موزون و متعادل بين شكل و زمينه يا فضاهاي مثبت و منفي است و طراح در ساخت يك تركيب‌بندي بايد نسبت به چگونگي فضاي مثبت و منفي در داخل كادر مورد نظر،‌ آگاهي و شناخت كامل داشته باشد. روابط موزون و هماهنگ، بين شكل و زمينه همواره در طول تاريخ هنرهاي تجسمي مورد دقت و توجه ويژه طراحان بوده و بخشي از ارزش‌هاي زيبايي شناختي هنري آثار ماندگار در تاريخ مربوط به اين مسئله است. در بسته‌بندي‌هايي كه فضاهاي مثبت و منفي زيادي دارند، اين قضيه به خوبي صدق پيدا مي كند.

در مورد روابط بين شكل و زمينه يا فضاي مثبت و منفي،‌ تغيير و دگرگوني رنگ شكل‌ها و زمينه‌ها مي تواند به بيان‌هاي متفاوت تصويري بيانجامد. به عنوان مثال اگر شكل واحدي در داخل يك كادر داشته باشيم و تنها رنگ سياه و سفيد را به كار بگيريم، با تغيير محل رنگ‌ها مي توانيم چهار حالت و بيان تصويري ويژه ايجاد نمائيم.

1. شكل سفيد (منفي) روي زمينه سفيد (منفي) كه در اين صورت شكل محو شده و ديده نمي شود
2. شكل سفيد (منفي) روي زمينه سياه (مثبت)
3. شكل سياه (مثبت) روي زمينه سفيد (منفي)
4. شكل سياه (مثبت) روي زمينه سياه (مثبت) كه دراين حالت نيز، شكل محو شده و ديده نمي شود.

وجود فضاهاي مثبت و منفي،‌ گاهي اوقات چشم انسان را به خطا وا مي دارد، بدين معني كه،‌ به علت وجود حالت‌هاي ويژه‌اي كه از لحاظ بصري در يك شكل وجود دارد،‌ چشم انسان آن را به شكل ديگري مي بينيد. طراحان گرافيک و به ويژه طراحان بسته بندي با رعايت کردن اصول و مباني پايه اي که براي گرافيک و کليه گرايش هاي مربوطه وجود دارد، مسلما مي توانند به نتايج مطلوبي دست يابند. شايان ذکر است که مطالب ذکر شده نياز به تمرين و ممارست هاي فراوان دارد و بدون تمرين و تکرار مطمئناً از درک بسياري از بخش هاي اصول و مباني که کل طراحي بر پايه آن استوار است، عاجز خواهيم ماند. در پايان منابع و مراجعي که اين سلسله مقالات بر پايه آن استوار گرديد، خدمت دوست داران طراحي گرافيک ارائه مي کنم، باشد که قدمي کوچک در راه ارتقاي طراحي گرافيک بسته بندي ايران برداشته باشيم.

 

منابع و مراجع:
   1- مباني هنرهاي تجسمي / غلامحسين نامي
   2- اطلاعات جامع هنر / عربعلي شروه
   3- نگاهي به طراحي بسته بندي / فرزان کرماني نژاد / نشر کارين / تهران – 1385
   4- جهاني شدن و هنر جديد / ادوارد لوسي اسميت

افراطي دلپذير در بسته بندی

افراطي دلپذير

محسن رجبي

بسته‌بندي مي تواند فاخر، زيبا و جذاب باشد و يا زشت و ناكارآمد.

تا جايي كه مي دانم انسان زيباست و زيبايي‌ها را دوست دارد. توليد بسته‌بندي زيبا و مطلوب از موثرترين ابزارها براي فروش محصولات در بازار است و موفقيت يك بسته‌بندي را ديده شدن در كانون توجه بودن آن، در ميان ساير كالاهاي مشابه تضمين مي كند. رسيدن به اين اهداف جز با طراحي دقيق و هوشمندانه مسير نخواهد گرديد. براي طراحي زيبا و كارآمد نه تنها تمام عناصر طراحي گرافيك مانند اندازه، ريتم،‌ حجم، رنگ، تصوير و... بايد رعايت گردد بلكه تمام عنصار بايد مرتبط با هويت و معرفي پيام‌هاي نهفته در بسته‌بندي باشد، تا در نهايت بسته‌ اي توليد گردد كه زيبا و در خور توجه باشد.

يكي از ديدگاه‌هايي كه باعث ايجاد يك بسته مناسب مي گردد، جنبه زيبايي و خلاقيت در بسته‌‌بندي مي باشد عوامل مختلفي در زيبايي يك بسته‌‌بندي دخيل مي باشند مانند: فرم، رنگ، حجم، تصوير، كمپوزسيون و.... سبك و روشي كه طراح گرافيك بسته‌بندي براي طراحي انتخاب مي كند مي تواند اين زيبايي را دو چندان نمايد. به طور حتم سبك‌ها و روش هاي متنوعي براي طراحي گرافيك وجود دارد و سبكي كه طراح براي انجام كار طراحي خود انتخاب مي نمايد، ارتباط مستقيم با روحيات طراح و جريانات رايج در جامعه هنري دارد. گاهي يك طراح علاقه شخصي فراوان به كار به روش تايپوگرافي دارد و شايد طراحي ديگر به استفاده از تصوير علاقه نشان دهد. استفاده از هر سبك و روش طراحي گرافيك،‌ ارتباط مسقيم با روحيات و گرايش‌هاي شخصي طراح و نزديك بودن شخصيت طراح به آن سبك دارد. و به اين دليل است كه هر طراح به سمت وسوي خاصي گرايش پيدا مي كند.

يكي از جريان‌هاي هنري در چند سال اخير، سبك ارنامنتال مي باشد كه در كمال زيبايي و تاكيد بر زيبايي در كشور ما‌ كمرنگ ظاهر شده و شايد هم مقداري دير به طراحان ما سرايت كرده باشد.

طراحان ما با به كاربردن اين سبك در آثار خويش به خصوص در طراحي بسته‌بندي كه مدنظر ماست، شايد بتوانند كمي سليقه بازار و مردم را به سمت و سويي ديگر سوق دهند. بنابراين بي سبب نيست مقداري درباره اين سبك و جريان هنري رايج در جهان به بحث بپردازيم. شايد تلنگري باشد بر پيكر بي جان طراحي بسته‌بندي ايران، كه نياز مبرم به تغيير و تحول در آن احساس مي شود.

ارنامنتاليسم

واژه ornament درفرهنگ نامه‌ها و لغت نامه‌ها معنا و تعريفي معادل تزئين را به ذهن القا مي كند. تزئيناتي كه اضافه مي شوند تا زيبايي چيز ديگري را افزون كنند و از معاني ديگر آن زينت و آرايش مي باشد. اگر لغت نامه‌هاي ديگر را مرور كنيم، مي بينيم كه اين تزئينات به جهت شيفتگي وتطميع بيننده به كار گرفته مي شده است و در حالي كه موضوع اصلي را احاطه مي كرده‌اند، به خودي خود كاركردي مهم نداشته‌اند.

تاريخ هنر در دوره‌ هايي جايگاه بي نظيري به تزئينات داده است و در دوره‌هايي ديگر آن را چندان جدي نگرفته است. تنها صورت تزئيني كه در طي قرون گذشته همواره به زندگي خود بدون فراز و نشيب و وقفه ادامه داده است صورت‌هاي گياهي در تزئينات بوده است.

امروزه تعاريف فوق وجاهت خود را از دست داده است و نوع جديدي از نقوش و تزئينات شكل گرفته است. اكنون هر فرمي امكان تكثير و تكرار به عنوان نقش را دارا مي باشد و اين ويژگي با آزادي كامل در آثار هنري جديد پيگيري مي شود. حالا اين تصوير مي تواند يك هواپيما،‌ يك اسب، يك گياه و يا چهره گاندي باشد.

به موازات گرايشات افراطي به نقش و تزئين در نقاشي،‌در طراحي گرافيك نيز شاهد اين موج عظيم نقوش افراطي مي باشيم.

اين تزئينات افراطي در عكاسي، گرافيك متحرك، گرافيك محيطي و آگهي‌هاي تبليغاتي به همان ميزان رواج پيدا كرده است كه در سد هاي گذشته در طرح‌هاي پارچه‌ها و منسوجات حضوري افراطي داشته است. يكي از جنبه‌هاي حضور گسترده اين تزئينات افراطي موفق و كارآمد در سال‌هاي اخير در گرافيك محيطي و طراحي فضاي داخلي وعمومي زندگي شهري است. مانند ورودي سالن‌هاي مترو، فروشگاه‌ها، ورودي مجتمع‌هاي بزرگ تجاري و يا اداري....

مشاهده مي كنيم كه جايگاه تزئينات دركليه هنرها از حاشيه به متن منتقل گرديده است. و در فرهنگ تصويري معاصر، تفكر جديدي از نقش وتزئين شكل گرفته است و هر فرمي امكان تكثير و تكرار به عنوان نقش را يافته است كه اين نقش هر چيزي ممكن است باشد. در اين چرخش نقش از حاشيه به متن هر گاه معناهاي جديدي استخراج مي شود كه خود خالي از معنا و مفهوم نمي باشد.
اين موج عظيم گرايش به تزئينات در آگهي‌هاي تبليغاتي و انيميشن و طراحي پوستر و تيزرهاي تبليغاتي و صفحه‌آرايي آن را مبدل به يكي از مهم‌ترين جريانات گرافيك معاصر نموده است.
ولي اين جريان عظيم فكري در آثار هنري، هنوز جايي براي خود در طراحي بسته‌بندي، با آن اهميت شگرفت باز نكرده است و هنوز در طراحي بسته‌هاي ايراني، اثري از آثار ارنامنتال‌ها يافت نمي شود. تزئيناتي كه به طرح اضافه مي گردد تا زيبايي چيز ديگري را افزون نمايد.

از طراحان صاحب نام در اين زمينه مي توان اشاره نمود: تاد هادسون، ريچارد وودز، يان بابلي، ماتيوكري، ماريان بانجس، آلفونس موشا و....

روانشناسي رفتار خريد در مصرف کنندگان( به نقل از سایتpersiapack.ir)

روانشناسي رفتار خريد در مصرف کنندگان

بررسي مراحل تصميم گيري و اقدام به خريد

چگونگي تصميم گيري افراد براي خريد کالاها ، راهگشاي طراحان براي ايجاد طرحي موثر مي باشد . روانشناسي از رشته هايي است که در همه زمينه ها ( اجتماعي ، اقتصادي ، هنري ، ورزشي و ..... )  ، کارآيي و تاثير گذاري خود را به اثبات رسانده است . انسان موجودي پيچيده با واکنشهاي متفاوت نسبت به وقايع پيرامونش مي باشد . روانشناسي سعي برآن دارد ، تا الگويي از اين رفتارها و واکنشها ارائه دهد .

گام اول : ادراک
افراد در فروشگاهها ، از جلوي قفسه ها يي حاوي محصولاتي که در بسته هاي متنوع قرار دارند ، مي گذرند .
در کشور آمريکا ،  يک فروشگاه بزرگ داراي 000/30  تا 000/40  قلم کالا مي باشد . برابر آمار ، يک مصرف کننده کمتر از 100 قلم از اين کالاها را مي بيند وبا خريد حدود 14 قلم کالا ، فروشگاه را ترک مي کند . تنها بسته هايي که حضورشان درک مي گردد، شانس حضور در سبد خريد مصرف کننده را دارا مي باشند . براي حصول اين ادراک ، نيازمند  توجه  خريدار هستيم . براي بدست آوردن توجه ، احتياج به عاملي  داراي  قدرت توقف دهي  مي باشيم . توليد کنندگان براي فروش نيازمند  مکث  خريدار به هنگام عبور ، در جلوي بسته حاوي محصولات خويش مي باشند . در طراحي گرافيکي بسته ، عامل  رنگ  اين وظيفه را بعهده دارد . اولين عامل که در يک بسته جلب توجه ميکند ، رنگ (يا ترکيبات متنوع رنگها) مي باشد . ( دومين عامل فـــُرم  و پس ازآن خــط و فونت  مورد استفاده ميباشد . )

گام دوم : آگــاهــي
آگاهي به معني شناخت محصول ، آشنايي با مزايا و خصوصيات کالا مي باشد . در طراحي گرافيکي بسته ها ، براي شناخت محصول از عکس يا تصوير طراحي شده کالا استفاده مي گردد ؛ و آشنايي با مزاياي کالا توسط متن درج گرديده بر روي بسته صورت مي گيرد . ( در اين باره در ادامه  مقاله توضيحات بيشتري داده خواهد شد. )

گام سوم : فـــهـم  
آگاهي از اطلاعات به معناي فهم آن نيست . فهم به معناي تلاش آگاهانه فکر براي دانستن مي باشد . توجه در گام اول پاسخي تقريبا ًغير منفعل ، اما فهم پاسخي فعال از جانب مخاطب مي باشد . اطلاعات مي بايست بصورت شفاف ، واضح و صريح ارائه گرديده تا امکان جذب آن توسط مصرف کننده فراهم گردد .

گام چهارم : تـرغيـب
ترغيب يعني ايجاد نوعي جذبه در مخاطب ، که منجر به خريد کالا خواهد گرديد . براي ايجاد جذبه ، مي توان از دلاليل منطقي يا تکيه بر عواطف مخاطب استفاده کرد . ميتوان با استدلال وتمرکز بر منطق وبرهان ، مصرف کننده را ترغيب و مجاب به خريد نمود ؛ اما بسياري ازتصميمات خريد از نوع احساسي هستند و دلايل منطقي يا نيازهاي واقعي ، انگيزه آن نيستند . براي ترغيب مخاطب راههاي بسيار متنوعي وجود دارد . طراحان با استفاده از دانش ، مهارت ، و از همه مهمتر خلاقـيـت  سعي بر جذاب بودن هر چه بيشتر بسته ها دارند .

عناصر موثر در طراحي گرافيکي
همانطور که پيشتر اشاره گرديد ؛ يکي از کاربردهاي بسته بندي ، کاربرد تبليغاتي مي باشد . طراحي گرافيکي وظيفه انجام اين مهم را به عهده دارد . ازعوامل موثر در طراحي گرافيکي مي توان از رنگ ، طرح يا تصوير ، لوگو يا همان نام تجاري محصول ، نشان يا همان آرم تجاري ، خطوط ، نمادها ، ماسکوت ، اندازه ، ترکيب بندي ، هدايت چشم و ...... نام برد .

رنـگ
 اولين  عامل براي جلب توجه و جذب مخاطب ( ادراک ) ، رنگ مي باشد . رنگها را مي توان از سه ديدگاه بصري ( امپرسيون ) ، احساسي ( اکسپرسيون ) ونمادي  (کانستراکسيون ) مورد مطالعه قرار داد . رنگهاي اصلي يا اوليه عبارتند از : زرد ، قرمز و آِّبي  ؛ و رنگهاي ثانويه که از ترکيب رنگهاي اوليه بوجود مي آيند :  سبز ، بنفش و نارنجي مي باشند . رنگها ميتوانند القا کننده وزن ، طعم ، حجم ، درجه حرارت ، حرکت و ..... باشند . آشنايي با تاثيرات رواني رنگها و ترکيبات گوناگون آن ، کمک شاياني براي طراحان خواهد بود . البته بايد اين نکته را در نظر داشت که رنگها در فرهنگها و نقاط مختلف جهان ، داراي مفاهيم و تاثيرات متفاوتي مي باشند . طراحان بر اساس ماهيت محصول ، از رنگ خاصي استفاده مي کنند . بطور مثال براي محصولات غذايي بيشتر از رنگهاي گرم استفاده مي کنند . تحقيقات نشان دهنده اين نکته است که رنگ نارنجي ، بسيار اشتها آور است ؛ يا رنگ مشکي ، لوکس بودن را تداعي مي کند . رنگهاي روشن بسته را بزرگتر و سبکتر ، و رنگهاي تيره بسته را کوچکتر و سنگين تر نشان مي دهد . طراحان براي برجسته کردن و نمايش  بهتر عنصر غالب يا مسلط در طرح ( که مي تواند محصول ، نام تجاري ياخدماتي نظير مدت زمان گارانتي باشد . ) از رنگهايي با کنتراست مکمل استفاده مي کـننــد . ( طراحان براي شناسايي رنگهاي مکمل ، از دايره رنگ استفاده مي نمايند . ) رنگها در انواع کنتراست از درخشندگي بيشتري در کنار هم برخوردارند .
" يوهانس ايتن " در کتاب " هـنر رنگ " از 7 نوع کنتراست نام مي برد . وي اين کنتراستها را اينگونه توضيح مي دهـد :
کنتراست فـام :  زرد / قرمز / آبي  منتهاي شدت کنتراست فام را بيان مي کند .
کنتراست تيره – روشني :  سياه و سفيد ، بالاترين شدت اين کنتراست را بازگو مي نمايد .
کنتراست ســرد و گـــرم :  رنگهاي سرد نظير آبي ، سبز ، بنفش ، ..... و رنگهاي گرم مانند زرد ، نارنجي ، قرمز ، .... مي باشند . قرمز - نارنجي گرمترين رنگ و آبي – سبز سردترين رنگ محسوب مي شود .
کنتراست مکمل : دو رنگ را وقتي مکمل مي گوييم که مخلوط آنها خاکستري خنثي ايجاد کند . از ترکيب دو نور رنگي مکمل ، نور سفيد بوجود مي آيد . رنگهاي مکمل عبارتند از : زرد و بنفش ، قرمز و سبز ، نارنجي و آبي
کنتراست همزماني : از اين واقعيت ناشي ميشود که چشم انسان با مشاهده هر رنگ به طور همزمان نياز به مکمل آن پيدا مي کند و در صورت عدم حضور اين مکمل ، خود به خود آنرا ايجاد مي نمايد . رنگ مکملي که در اثر همزماني ايجاد مي شود به صورت احساسي در چشم بيننده پديد مي آيد و حضور عيني ندارد .
کنتراست اشباع : اين کنتراست بين رنگهاي خالص (پُرتوان) و ناخالص (ضعيف ) مي باشد . رنگهاي خالص را مي توان با رنگهاي سفيد ، سياه ، خاکستري و مکمل همان رنگ تضعيف نمود .
کنتراست وسعت : اين کنتراست در مورد ارتباط اندازه سطوح دو يا چند رنگ نسبت به هم است و به عبارتي ديگر  کنتراستي بين کم و زياد يا کوچک و بزرگ است .
در طراحي گرافيکي بسته ها ، رنگ مهمترين و تاثير گذارترين عامل مي باشد .

لــوگـــو
لوگو يا همان لوگو تايپ ، نام توليد کننده محصول مي باشد . همانطور که پيشتر در بخش جايگاه بسته بندي در بازاريابي ذکر گرديد ؛ نام تجاري محصول اعتبار ، ارزش و هويت کالا است . از آنجايي که لوگو جزو سرمايه هاي يک شرکت محسوب مي گردد ، يکي از اهداف در طراحي بسته ها ، شاخص نمودن و نمايش بهتر آن مي باشد . لوگو بايد در اولين نگاه وکمترين زمان درک گردد . در طراحي بسته ها بايد همواره اين نکته را در نظر داشت که لوگو در اندازه اي باشد، که در فروشگاهها با توجه به فاصله مصرف کننده تا بسته به راحتي قابل تشخيص و خواندن باشد . طراحان بسته ها ، نقشي در طراحي لوگو شرکتها ندارند . موسسات و شرکتها در هنگام طراحي لوگو ، مي بايست به خوانا بودن لوگو ، توجه ويژه اي داشته باشند . متاسفانه در ايران ، خواندن لوگو بسياري از شرکتها ، در نگاه اول دشوار مي باشد . شرکتهاي بزرگ نظير Sony  ، LG ، Panasonic و ..... با عنايت به همين موضوع ، در طراحي لوگو ، اولويت اول را به خوانا بودن آن داده اند . برخي از شرکتهاي بزرگ نيز در لوگو محصول خود ، با تاکيد بر يکي از حروف ، سعي در ماندگاري بيشتر و تداعي سريعتر نام در ذهن مخاطب دارند . از جمله اين لوگوها مي توان به لوگو DELL و عينک Police اشاره کرد . طراحان لوگو ، بايد اين نکته را درنظر داشته باشند ، که هدف از طراحي ، خلق يک تابلو خط نمي باشد .  هر نام تجاري را مي توان با تبليغات مناسب و گسترده به يک برند تبديل نمود . البته براي تبديل نامهايي که به ماهيت محصول نزديکترند ( نظيرشامپو Head shoulders ) هزينه کمتري صرف مي گردد .
لوگو يا همان نام تجاري پس از معرفي وسيع در رسانه هاي مختلف ( همچنين درج بر روي بسته هاي حاوي محصولات ) ، در طول زمان به معنايي فراتر وگاه بسيار متفاوت با معناي لغوي کلمه دست مي يابند . به همين دليل ميبايست در انتخاب نام محصولات ، بسيار دقت کرد و حتي المقدور از انتخاب اسامي که به نوعي داراي تقدس ميباشند ، پرهيز کرد .

خــطـ ( فونت )
از عناصر انتقال آگاهي به مصرف کننده ، مندرجات روي بسته مي باشد . قلمهاي استفاده گرديده براي نوشتن ، مي بايست متناسب با نوع و شخصيت محصول باشد . مطمئناً فونت مورد استفاده براي يک مصول صنعتي نظير الکترو موتور با فونت استفاده گرديده براي يک مصول آرايشي نظير رنگ مو ، بسيار متفاوت خواهد بود . امروزه طراحان با پيشرفت تکنولوژي و در دسترس بودن نرم افزارهاي متنوع و کارآمد ، مي توانند ، انواع فونتها را در اختيار داشته و استفاده نمايند .

تصوير و عکس
از مزايا يک بسته بندي مناسب ، شناخت سريع محصول و کاربرد آن مي باشد . اين وظيفه به عهده عکس يا تصوير کالا بوده ، که در طراحي مورد استفاده قرار مي گيرد .  در بسته بندي محصولات غذايي ، عکس طبيعي بيش از طرح تصوير سازي شده جلب توجه کرده ؛ و باعث ترغيب مصرف کننده به خريد مي گردد.  (البته آمارها نشان دهنده اين مطلب مي باشد که تاثير نمايش خود کالا ، از عکس يا تصوير آن بسيار بيشتر مي باشد . به همين سبب اين روزها شاهد بسته بندي هاي گوناگوني مي باشيم  که در ساختار آنان از يک پنجره براي نشان دادن کالا استفاده گرديده است . )

هدايت نگاه
در ترکيب بندي يک اثر گرافيکي ،  طراح وظيفه هدايت نگاه بيننده به سمت آنچه داراي اهميت بيشتري مي باشد ، را بعهده دارد . در تبليغات موسسه اي ، عنصر اول لوگو و آرم تجاري مي باشد ، اما در تبليغ کالا، خود محصول عنصر مرکزي مي باشد . ممکن است نمايش خدمات ويژه (نظير گارانتي دراز مدت) ، يا تنوع محصول در اولويت باشد . در طراحي بعضي از محصولات در بازار ايران ، شاهد نوعي سرگرداني نگاه هستيم ، بيننده از شناسايي عنصر اصلي در يک نگاه عاجز است . امروزه استفاده از  طرحهاي داراي عناصر فراوان واصطلاحاً شلوغ ، به دليل بر هم زدن تمرکز بيننده ، توصيه نمي گردد . در جوامع غربي ، مردم عناصر موجود در يک طرح را از بالا به پايين ، از چپ به راست ، از بزرگ به کوچک ، از سياه به سفيد ، از رنگي به غير رنگي و از غير عادي به عادي ، مي بينند .

ترکيب بندي ( کمپوزيسيون )
قرار گيري عناصري مانند لوگو ، عکس ، شعار تبليغاتي ، نقوش و ..... در کنار هم را " ترکيب بندي " مي گويند .
طراحان در تر کيب بندي مي بايست به تاثير حجم ، فرم، بازتاب نور ، فاصله ومکان بيننده از بسته ، توجه نمايند . عناصر مختلف در طراحي را ميتوان بصورتهاي متفاوتي با هم ترکيب کرد . طراحان با استفاده از تجربه و خلاقيت ، ترکيب بندي هاي موثر و موفقي ، خلق مي نمايند . در طراحي پتوي گلبافت ، طراح با استفاده از رنگ روشن  به همراه خطوط افقي ، بسته را بزرگتر از اندازه واقعي نشان داده است . طراح ضمن استفاده از ماسکوتهايي جذاب براي کودکان و استفاده از رنگ ( رنگ صورتي ، رنگ مورد توجه دختـــران مي باشد .) ، به همراه چيدمان مناسب عناصر ( نام محصول و نام شرکت توليد کننده ، نشان سازنده ) و ايجاد تعادل در کل طرح ، به خلق يک ترکيب موفق و گيرا ، نائل گرديده است .
 
طراحان در ترکيب بندي عناصر براي حفظ يکپارچگي طرح ، از تعادل متقارن يا غير متقارن استفاده مي نمايند . در تعادل متقارن عناصر حول مرکز هندسي توزيع مي گردند ، اما در تعادل غير متقارن عناصر بر اساس وزن بصري مرتب مي گردند . ( نظير طرح گلبافت ) در طرحهايي که از تعادل غير متقارن استفاده مي گردد ، طرح از جذابيت بيشتري برخوردار مي باشد .

((  خلاقــيـت ))
در طراحي بسيار به واژه  "خلاقيت " برخورده ايم . در حقيقت آنچه آثار طراحان را برجسته مي نمايد ، استفاده صحيح از خلاقيت است . فلسفه خلاقيت ( ROI ) ، شامل سه نکته اساسي ، مربوط بودن ( Relevance ) ، اصالـت (  Orinality ) و تاثير (Impact  )   مي باشد .  افراد خلاق از سمت راست مغز خود ، بيشتر از سمت چپ استفاده مي نمايند . خلاقيت ، استفاده از عناصر گوناگون براي خلق اثري منحصر به فرد است . طراحان بايد داراي خلاقيت اثربخش باشند . استفاده از مفاهيم دور از ذهن و پيچيده ( هر چند خلاقانه ) مناسب نمي باشد . طراحان بسته بايد بدانند که مخاطبان آثار آنان براي حل معما به فروشگاهها نمي آيند . طراحان در عرضه ايده هاي جديد ، مي بايست طبقه اجتماعي ، ميزان معلومات و ..... مخاطبان  را در نظر بگيرند .
در طراحي بسته WELDING  WIRE ، طراح  بدون آنکه مخاطب را از تکرار لوگو دلزده يا خسته نمايد ، به نحو خلاقانه اي ، به نمايش کاملاً موثر برند و انواع محصول مي پردازد . همچنين در طراحي پلوپز Westinghouse   طراح با استفاده از درب و قسمت پايين  بسته ، به شرح تاريخچه تاسيس و سير پيشرفت شرکت مي پردازد .

بخش پنجم : نگاهي به بازارهاي ايران و پاسخ يک سوال
بسته بندي و فرصتهاي تبليغاتي در بازارهاي سنتي
اگر چه با تاسيس فروشگاههاي زنجيره اي شهروند و رفاه ، همچنين  ساخت پاساژهاي  مختلف در سطح کشور ؛ شيوه عرضه کالا متحول گرديده است . اما هنوز بازارهاي سنتي در ايران به عنوان يکي ازمراکز اصلي داد و ستد ،  داراي جايگاه خاص در فروش محصولات مي باشند . بسياري از مصرف کنندگان براي خريد کالاهاي مختلف مورد نياز در اين بازارها به جستجو مي پردازند . بسياري از مغازه داران و کسبه جزء ، خصوصاً در شهرستانهاي کوچک ، براي خريد به اين بازارها روي مي آورند ؛ چرا که هنوز بسياري از عمده فروشيها در اين مراکز فعاليت مي نمايند . مراکز خريد در تهران نظير بازار بزرگ تهران ،  ميـدان توپخـانه  و خيابان سعــدي ( مرکز فروش لوازم برقي ) ، ميدان اعدام ( مرکز فروش سيگار و مواد غذايي ) و ..... همچنان به فعاليت خود ادامه داده و هزاران نفر در طي روز ضمن بازديد از اين بازارها اقدام به خريد در آن مي نمايند . در اين گونه بازارها محصولات عموماً در داخل بسته ها ، بيرون از مغازه ها درسطح خيابان و معابر ، در معرض ديد خريداران  قراردارند .
 در بازار بزرگ تهران در هر چهار سوق ( ميدانهاي بسيار کوچک در دل بازار ) بسته هاي حاوي محصولات بر روي هم چيده شده ا ند . حتي در برخي  پاساژهاي  جديد ، به علت نبودن انبار براي صاحبين مغازه ها شاهد چيدمان کارتنهاي حاوي محصولات درجلوي درب مغازه ها و راهروهاي محل عبور مصرف کنندگان هستيم .

در چنين بازارهايي (صرف نظر از مطلوب يا عدم مطلوب بودن نحوه ارايه محصول ، وسرويس دهي به متقاضيان ) بسته بندي جايگاه ويژه اي خواهد داشت . در بازار بزرگ تهران ( و بالطبع بسياري از بازارها در شهرهاي بزرگ و کوچک ) براي حمل و نقل از چرخهاي دستي استفاده مي شود . با توجه به طول مسير و تراکم جمعيت ، اين چرخهاي دستي براي رسيدن به مقصد ، زمان زيادي ( 10 الي 25 دقيقه ) در دل بازار در حرکت هستند . بازارها محل تجمع خريداران( عمده و غير عمده ) هستند . افرادي که صرفاً به نيت خريد ، علي رغم دوري راه ، مشکل ترافيک و کمبود وقت ، به بازار آمده اند . در دنيايي که از هر فرصتي براي تبليغات استفاده مي شود . طراحي مطلوب بسته بندي در اينگونه بازارها ، در شاخص نمودن نام تجاري محصول و بالا بردن ميزان فروش تاثير بسزايي خواهد داشت . يک چرخ دستي مي تواند استند در حال حرکتي پيش چشم مخاطبين هدف باشد. بسته هاي چيده شده در کنار و روي هم ، مي تواند بيلبورد کوچکي در دل يک بازارهدف باشد .
در نگاهي به نمايش محصولات در مرکز کامپيوتر ايران يقين پيدا خواهيم کرد که محصولاتي که از بسته هاي لمينتي ( اين نوع بسته ها به دليل استفاده از چاپ افست ، از کيفيت تصويري بهتري برخوردارند . ) استفاده مي کنند فروش بيشتري خواهند داشت . با همين ديدگاه است که در بازارمولوي شاهد آن هستيم که شرکت شکوه توليد کننده دستمال کاغذي براي بسته بندي توزيعي ( کارتنهاي مادر ) محصولات خود از کارتنهاي لمينتي با طراحي جذاب و چشم نواز استفاده کرده است . يا در خيابان سعدي شرکتهايي نظير سيميا يا کابل مشهد که از توليد کنندگان کابل مي باشند ( که کالايي صنعتي و داراي  مخاطبين خاص  و فاقد مصارف عموم مي باشد . ) از کارتنهاي لمينتي استفاده کرده‌اند .

پاسخي براي يک سوال
اگر چه امروزه با گسترش علوم و ارتباطات ، همگان (  افراد ، سازمانها و توليد کنندگان ) به ارزشهاي بسته بندي به خصوص در امر بازاريابي و فروش  واقف و آگاه مي باشند . اما بعضاً افرادي پرداختن به مباحثي نظير نقش بسته بندي در بازاريابي ، ارزش جايگاه روانشناسي و جمعيت شناختي ( براي شناخت بهتر مخاطب ) ، تحليل انگيزه هاي رواني رفتار خريد مصرف کنندگان و .....  را بي مورد ، پرهزينه و بي فايده مي دانند . برخي توليد کنندگان اينگونه استدلال مي کنند که عليرغم عدم توجه به اينگونه مسائل و مباحث در فروش محصولات به مشکلي برخورد نکرده اند. ذکر اين نکته ضروري مي باشد که مباحث عنوان گرديده در اين مقاله ، در جوامعي با بازارهاي رقابتي مصداق پيدا مي کند . بازارهاي ايران در حال گذر به سمت بازارهاي رقابتي مي باشند . مي توان پيش بيني کرد ، که در دهه آينده شاهد اين گذر و دگرگوني باشيم . فعال شدن بورس ، واگذاري صنايع ، شرکتها و بانکهاي دولتي به بخش خصوصي ، اصرار و ابرام در محقق شدن اصل 44 قانون اساسي ومشاهده روند بازار ( خصوصاً رقابت در بين توليد کنندگان کالاهاي مصرفي نظير مواد غذايي ) نشان دهنده ورود به عرصه جديدي در ايجاد وتثبيت بازارهاي رقابتي مي باشد . رقابت باعث ارزان شدن کالاها ، افزايش خدمات و بطور کلي رضايت بيشتر مصرف کننده مي گردد ؛ از سويي ديگر رقابت باعث پيشرفت علوم وصنايع مختلف مي گردد . بطور مثال رقابت در عرصه عرضه خدمات تلفن همراه ، با ورود شرکت ايرانسل منجر به کاهش چشمگير قيمت خط تلفن همراه و ارائه خدمات مناسبتر به مشترکين گرديد ؛ و شايد عدم وجود رقابت جدي در بين توليد کنندگان خودرو ، از سقوط قيمت اين کالا ( علي رغم سقوط فاحش قيمتها در بازارهاي جهاني ) و ارائه خدمات مطلوب ، جلوگيري مي نمايد . واحدهاي توليدي کوچک با توجه بيشتر به بسته بندي محصولات ، مي توانند به سهم بيشتر در بازارهاي بزرگتر و کسب اعتباربيشتر براي نام محصول تجاري خود ، بيانديشند . بطور مثال برابر آمار ، بازنگري و تغييردر طراحي بسته بندي شير شرودر SCHROEDER    به 30% افزايش فروش اين محصولات در فروشگاهها انجاميد . نگاه توليد کنندگان داخلي مي بايست از بازارهاي محلي فراتر رفته و بازارهاي جهاني را نشانه رود . در يک بازار رقابتي ، عدم توجه به اصول بازاريابي ، بسته بندي نامناسب و تبليغات ناکارآمد ، در نهايت به محو شدن مجموعه توليدي خواهد انجاميد .

در پـايـان
صنعت بسته بندي ، با پيشرفت علوم و جوامع شکل تازه تر و پيچيده تري مي گيرد . اين صنعت با استفاده از علوم مختلف نظير روانشناسي ، فيزيک ، شيمي و ..... ، همچنين استفاده از هنر طراحان ، عکاسان ، نويسندگان متنهاي تبليغاتي و ..... تاثير شگرفي بر زندگي انسانها ، فروش شرکتها و موسسات ، و پيشرفت اقتصادي ملل مي گذارد .
بسته ها سخن مي گويند
يادمان باشد که روزي از دل بسته اي ( رحم مادر ) ، پاي بر خاک نهاديم
يادمان باشد ، که در همه عمر در ميان بسته اي ( لباس ) قرار داشتيم
و يادمان بماند ، که روزي در درون بسته اي ( کفن ) ، به دل خاک باز مي گرديم
بسته ها را دست کم نگيريم ، بسته ها سخن مي گويند
به آوازشان گوش فرا دهيم .....