افراطي دلپذير




محسن رجبي

بسته‌بندي مي تواند فاخر، زيبا و جذاب باشد و يا زشت و ناكارآمد.

تا جايي كه مي دانم انسان زيباست و زيبايي‌ها را دوست دارد. توليد بسته‌بندي زيبا و مطلوب از موثرترين ابزارها براي فروش محصولات در بازار است و موفقيت يك بسته‌بندي را ديده شدن در كانون توجه بودن آن، در ميان ساير كالاهاي مشابه تضمين مي كند. رسيدن به اين اهداف جز با طراحي دقيق و هوشمندانه مسير نخواهد گرديد. براي طراحي زيبا و كارآمد نه تنها تمام عناصر طراحي گرافيك مانند اندازه، ريتم،‌ حجم، رنگ، تصوير و... بايد رعايت گردد بلكه تمام عنصار بايد مرتبط با هويت و معرفي پيام‌هاي نهفته در بسته‌بندي باشد، تا در نهايت بسته‌ اي توليد گردد كه زيبا و در خور توجه باشد.

يكي از ديدگاه‌هايي كه باعث ايجاد يك بسته مناسب مي گردد، جنبه زيبايي و خلاقيت در بسته‌‌بندي مي باشد عوامل مختلفي در زيبايي يك بسته‌‌بندي دخيل مي باشند مانند: فرم، رنگ، حجم، تصوير، كمپوزسيون و.... سبك و روشي كه طراح گرافيك بسته‌بندي براي طراحي انتخاب مي كند مي تواند اين زيبايي را دو چندان نمايد. به طور حتم سبك‌ها و روش هاي متنوعي براي طراحي گرافيك وجود دارد و سبكي كه طراح براي انجام كار طراحي خود انتخاب مي نمايد، ارتباط مستقيم با روحيات طراح و جريانات رايج در جامعه هنري دارد. گاهي يك طراح علاقه شخصي فراوان به كار به روش تايپوگرافي دارد و شايد طراحي ديگر به استفاده از تصوير علاقه نشان دهد. استفاده از هر سبك و روش طراحي گرافيك،‌ ارتباط مسقيم با روحيات و گرايش‌هاي شخصي طراح و نزديك بودن شخصيت طراح به آن سبك دارد. و به اين دليل است كه هر طراح به سمت وسوي خاصي گرايش پيدا مي كند.

يكي از جريان‌هاي هنري در چند سال اخير، سبك ارنامنتال مي باشد كه در كمال زيبايي و تاكيد بر زيبايي در كشور ما‌ كمرنگ ظاهر شده و شايد هم مقداري دير به طراحان ما سرايت كرده باشد.

طراحان ما با به كاربردن اين سبك در آثار خويش به خصوص در طراحي بسته‌بندي كه مدنظر ماست، شايد بتوانند كمي سليقه بازار و مردم را به سمت و سويي ديگر سوق دهند. بنابراين بي سبب نيست مقداري درباره اين سبك و جريان هنري رايج در جهان به بحث بپردازيم. شايد تلنگري باشد بر پيكر بي جان طراحي بسته‌بندي ايران، كه نياز مبرم به تغيير و تحول در آن احساس مي شود.


ارنامنتاليسم

واژه ornament درفرهنگ نامه‌ها و لغت نامه‌ها معنا و تعريفي معادل تزئين را به ذهن القا مي كند. تزئيناتي كه اضافه مي شوند تا زيبايي چيز ديگري را افزون كنند و از معاني ديگر آن زينت و آرايش مي باشد. اگر لغت نامه‌هاي ديگر را مرور كنيم، مي بينيم كه اين تزئينات به جهت شيفتگي وتطميع بيننده به كار گرفته مي شده است و در حالي كه موضوع اصلي را احاطه مي كرده‌اند، به خودي خود كاركردي مهم نداشته‌اند.

تاريخ هنر در دوره‌ هايي جايگاه بي نظيري به تزئينات داده است و در دوره‌هايي ديگر آن را چندان جدي نگرفته است. تنها صورت تزئيني كه در طي قرون گذشته همواره به زندگي خود بدون فراز و نشيب و وقفه ادامه داده است صورت‌هاي گياهي در تزئينات بوده است.

امروزه تعاريف فوق وجاهت خود را از دست داده است و نوع جديدي از نقوش و تزئينات شكل گرفته است. اكنون هر فرمي امكان تكثير و تكرار به عنوان نقش را دارا مي باشد و اين ويژگي با آزادي كامل در آثار هنري جديد پيگيري مي شود. حالا اين تصوير مي تواند يك هواپيما،‌ يك اسب، يك گياه و يا چهره گاندي باشد.

به موازات گرايشات افراطي به نقش و تزئين در نقاشي،‌در طراحي گرافيك نيز شاهد اين موج عظيم نقوش افراطي مي باشيم.

اين تزئينات افراطي در عكاسي، گرافيك متحرك، گرافيك محيطي و آگهي‌هاي تبليغاتي به همان ميزان رواج پيدا كرده است كه در سد هاي گذشته در طرح‌هاي پارچه‌ها و منسوجات حضوري افراطي داشته است. يكي از جنبه‌هاي حضور گسترده اين تزئينات افراطي موفق و كارآمد در سال‌هاي اخير در گرافيك محيطي و طراحي فضاي داخلي وعمومي زندگي شهري است. مانند ورودي سالن‌هاي مترو، فروشگاه‌ها، ورودي مجتمع‌هاي بزرگ تجاري و يا اداري....

مشاهده مي كنيم كه جايگاه تزئينات دركليه هنرها از حاشيه به متن منتقل گرديده است. و در فرهنگ تصويري معاصر، تفكر جديدي از نقش وتزئين شكل گرفته است و هر فرمي امكان تكثير و تكرار به عنوان نقش را يافته است كه اين نقش هر چيزي ممكن است باشد. در اين چرخش نقش از حاشيه به متن هر گاه معناهاي جديدي استخراج مي شود كه خود خالي از معنا و مفهوم نمي باشد.
اين موج عظيم گرايش به تزئينات در آگهي‌هاي تبليغاتي و انيميشن و طراحي پوستر و تيزرهاي تبليغاتي و صفحه‌آرايي آن را مبدل به يكي از مهم‌ترين جريانات گرافيك معاصر نموده است.
ولي اين جريان عظيم فكري در آثار هنري، هنوز جايي براي خود در طراحي بسته‌بندي، با آن اهميت شگرفت باز نكرده است و هنوز در طراحي بسته‌هاي ايراني، اثري از آثار ارنامنتال‌ها يافت نمي شود. تزئيناتي كه به طرح اضافه مي گردد تا زيبايي چيز ديگري را افزون نمايد.

از طراحان صاحب نام در اين زمينه مي توان اشاره نمود: تاد هادسون، ريچارد وودز، يان بابلي، ماتيوكري، ماريان بانجس، آلفونس موشا و....